โรคตาแดง วายร้ายตามหลังน้ำท่วม

โดย แพทย์หญิง จุฬาลักษณ์ ตั้งมั่นคงวรกูล จักษุแพทย์ประจำศูนย์แว่นตาไอซอพติก

ประเทศไทยเป็นประเทศเขตร้อน ช่วงเดือนกรกฎาคมจนถึงเดือนตุลาคมเป็นฤดูฝน ซึ่งในปีนี้ประเทศไทยมีฝนตกชุกเนื่องจากอิทธิพลของพายุไต้ฝุ่น ทำให้ปีนี้เกิดวิกฤติน้ำท่วมในหลายจังหวัด ซึ่งภายหลังน้ำท่วมโรคทางตาที่พบได้บ่อยที่สุดคือ ภาวะตาแดงระบาด โดยสามารถเกิดในทุกเพศทุกวัย ล่าสุดจังหวัด อุบลราชธานี พบว่าผู้ป่วยโรคตาแดงในช่วงน้ำท่วมปีนี้สูงถึง 3,608 คน

อาการของโรคตาแดง

ผู้ป่วยจะมีอาการเคืองตา คันและปวดตา สังเกตุว่าเยื่อบุตาขาวมีสีแดง มีน้ำตาไหล สู้แสงไม่ได้ มีขี้ตาแฉะ บางครั้งอาการของโรคที่รุนแรงนำไปสู่การมองเห็นที่ลดลงได้

สิ่งที่ตรวจพบ

โดยมากมักจะเริ่มในตาข้างนึงก่อนแล้วจึงเป็นตามมาในตาอีกข้าง
เปลือกตาอาจบวมแดง
เยื่อบุตาขาวกลายเป็นสีแดง มีตุ่มนูนที่เยื่อบุตา ตาแฉะ มีเยื่อเมือกเหลืองที่เยื่อบุตา และน้ำตาไหลมาก
มีฝ้าบริเวณกระจกตาดำ
อาจมีภาวะเจ็บคอ ไอ จาม หรือเป็นหวัดร่วม

ตุ่มนูนบริเวณเยื่อบุตา	เยื่อบุตาขาวกลายเป็นสีแดง
ฝ้าขาวที่กระจกตา ทำให้การมองเห็นลดลง	ย้อมกระจกตาด้วยสีพิเศษโดยจักษุแพทย์

ตาแดงเกิดจากเชื้ออะไร

โดยมากโรคตาแดงที่พบตามหลังภาวะน้ำท่วมเกิดจากเชื้อไวรัสมากที่สุด รองลงมาคือเชื้อแบคทีเรีย
ชนิดของเชื้อไวรัสที่พบมากในประเทศไทยและแถบภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้คือ อะดีโนไวรัส (Adenovirus) ซึ่งมักระบาดในช่วงหน้าฝน และพบว่าระบาดอยู่ในกลุ่มชุมชน โรงเรียนหรือสถานรับเลี้ยงเด็ก

อาการของการติดเชื้อไวรัสนี้ที่พบได้บ่อยมี 2  รูปแบบคือ

1. Pharyngoconjunctival fever เกิดจากเชื้อ adenovirus สายพันธุ์  3,4,7
ผู้ป่วยที่ติดเชื้อไวรัสชนิดนี้จะมีอาการเจ็บคอ มีไข้ ไอ มีน้ำมูก ต่อมน้ำเหลืองบริเวณคอโต และอาจมีอาการท้องเสียร่วมด้วย หลังได้รับเชื้อจะมีระยะฟักตัวในร่างกาย 5-14 วันแล้วจึงแสดงอาการตาแดงทั้งสองข้าง และสามารถแพร่เชื้อให้ผู้อื่นได้นานถึง 2 อาทิตย์

2. Epidemic keratoconjunctivitis เกิดจากเชื้อa denovirus สายพันธุ์  8 อาการค่อนข้างรุนแรงกว่ารูปแบบแรก โดยมักจะมีอาการตาแดงข้างเดียวนำมาก่อน มีตุ่มคัน ตาแดง มีเยื่อบุตาขาวลอก และที่รุนแรงที่สุดคือทำให้เกิดฝ้าขาวบนกระจกตา ทำให้เกิดอาการตามัว และเห็นรุ้งกินน้ำรอบดวงไฟ

อีกเชื้อไวรัสอีกหนึ่งตัวที่เป็นข่าวโด่งดังเมื่อหลายปีก่อน จากดาราสาวที่มีอาการตาแดง น้ำตาไหลเป็นสีเลือด เกิดจากเชื้อไวรัสในกลุ่มพิโคน่าไวรัส (Piconavirus) ทำให้เกิดโรคตาแดงชนิด Acute Hemorrhagic conjunctivitis โดยจะมีอาการเยื่อบุตาขาวบวมแดง มีเลือดออกใต้เยื่อบุตา ร้องไห้แล้วพบว่าน้ำตามีสีแดงเหมือนเลือด

การตรวจเพื่อการวินิจฉัย

ปัจจุบันมีเครื่องมือตรวจพกพาที่สามารถใช้ในการยืนยันโรคตาแดงจากเชื้อไวรัสได้เช่น Adenoclone test, RPS Adeno Detector  แต่ยังไม่มีจำหน่ายในประเทศไทยเนื่องจากราคาต่อชุดค่อนค้างแพง และโดยส่วนมากสามารถวินิจฉัยได้จากการประวัติและตรวจตา

การแพร่เชื้อ

1. จากการสัมผัสสารคัดหลั่งของผู้ป่วยเช่น น้ำตา น้ำมูก ไอ จาม
2. จากการใช้สิ่งของร่วมกันกับผู้ป่วย เช่นผ้าเช็ดหน้า ผ้าเช็ดตัว ของเล่นเด็ก เครื่องสำอาง
3. จากการสัมผัสน้ำที่มีเชื้อไวรัสปนเปื้อนเช่น ในสระว่ายน้ำ หรือบ่อน้ำ
4. จากสัตว์ที่เป็นพาหะเช่น แมลงหวี่  

ดังนั้นจึงมักระบาดในครอบครัว ชุมชน และโรงเรียนเนื่องจากมีการสัมผัสและใกล้ชิดกับผู้ป่วยโรคตาแดง   
จะเห็นได้ว่า เนื่องจากไวรัสนี้สามารถปนเปื้อนมากับแหล่งน้ำและน้ำสกปรก น้ำท่วมขังได้ดังนั้นจึงถือได้ว่าเป็นโรคระบาดที่เกิดตามหลังน้ำท่วม และเนื่องจากภาวะน้ำท่วมทำให้มีความจำเป็นที่คนต้องย้ายที่อยู่อาศัยมาอยู่รวม มีการสัมผัสกันอย่างใกล้ชิด มีการใช้ของร่วมกัน กันทำให้เกิดการกระจายและแพร่เชื้อไปสู่บุคคลอื่นได้ง่าย

การรักษา

1. เนื่องจากภาวะตาแดงจากเชื้อไวรัส มักจะหายเองได้ภายใน 1-2 อาทิตย์ (ยกเว้นมีการติดเชื้อแบคทีเรียซ้ำซ้อน) และมักไม่ทำให้เกิดผลแทรกซ้อนที่ร้ายแรงเหมือนการติดเชื้อแบคทีเรียและไวรัส  ดังนั้นเป้าหมายของการรักษาคือ การป้องกันการแพร่เชื้อไปสู่ผู้อื่นและการบรรเทาอาการทางตา ควรพบจักษุแพทย์เพื่อการวินิจฉัยและรักษา และทำตามคำแนะนำอย่างเคร่งครัด
2. หลีกเลี่ยงการขยี้ตาเวลาคันหรือระคายเคือง ควรใช้ผ้าชุบน้ำเย็นประคบเปลือกตาแทน จะช่วยลดอาการคันและเคืองตาได้
3. ควรใส่แว่นกันแดด จะช่วยลดอาการแพ้แสงได้
4. ควรพักการใช้สายตา งดการใช้สายตาระยะเวลานานๆเช่นการใช้คอมพิวเตอร์
5. ไม่ควรซื้อยาในร้านขายยามาหยอดเอง ควรปรึกษาจักษุแพทย์

การป้องกัน
ข้อปฎิบัติสำหรับผู้ป่วยตาแดง

1. ควรแยกผู้ป่วยโรคตาแดงออกจากผู้อื่นเช่น ให้หยุดโรงเรียนและหยุดงาน นาน 1 -2 อาทิตย์เพื่อป้องกันการกระจายเชื้อไปสู่ผู้อื่น โดยเฉพาะหลีกเลี่ยงอยู่ใกล้เด็กเล็ก
2. ผู้ป่วยโรคตาแดงควรได้รับการแนะนำให้หลีกเลี่ยงการสัมผัสผู้อื่น ผ่านทางการไอ จาม หรือสารคัดหลั่งต่างๆ
   
3. ผู้ป่วยโรคตาแดงควรล้างมือให้บ่อยขึ้นโดยเฉพาะล้างมือหลังสัมผัสตา
4. กระดาษหรือสำลีที่ใช้เช็ดตา ควรทิ้งในถังขยะที่ปิดมิดชิด

ข้อปฎิบัติสำหรับบุคคลทั่วไป

1. งดใช้ของร่วมกับผู้ป่วยที่มีตาแดงเช่น ผ้าขนหนู ผ้าเช็ดหน้า ปลอกหมอน
2. หมั่นล้างมือให้สะอาดอยู่เสมอ หลีกเลี่ยงการใช้มือขยี้ตา
3. กรณีโดนน้ำสกปรกเข้าตา ควรรีบล้างตาทันที

เอกสารอ้างอิง

1. Krachmer. Cornea 3th edition
2. Birthe Meyer et al. REVIEW ARTICLE : Epidemic Keratoconjunctivitis; The Current Situation and Recommendations for Prevention and Treatment