ภาวะแทรกซ้อนหลังผ่าตัดต้อกระจก

โดย แพทย์หญิง อรทัย ชาญสันติ จักษุแพทย์ประจำศูนย์แว่นตาไอซอพติก

ด้วยเทคโนโลยีที่มีการพัฒนาอย่างรวดเร็วในปัจจุบัน การผ่าตัดต้อกระจกเป็นการผ่าตัดที่ค่อนข้างรวดเร็วและปลอดภัย อย่างไรก็ตามโอกาสในการเกิดภาวะแทรกซ้อนยังคงมีอยู่บ้าง ภาวะแทรกซ้อนที่เกิดขึ้นมีได้ตั้งแต่เล็กน้อยซึ่งสามารถรักษาหายได้ หรือบางครั้งอาจรุนแรงจนทำให้สูญเสียการมองเห็นอย่างถาวรได้

จะขอกล่าวถึงภาวะแทรกซ้อนที่พบได้หลังผ่าตัดต้อกระจกดังนี้

• ช่องหน้าลูกตาแบน (flat anterior chamber)
• กระจกตาบวม
• เลือดออก
• ความดันตาสูง
• จุดรับภาพจอประสาทตาบวม
• จอประสาทตาหลุดลอก
• การติดเชื้อในลูกตา
• เหลือค้างของต้อกระจก
• ถุงหุ้มเลนส์ขุ่น

ภาพแสดงกายวิภาคของลูกตา: โดยปรกติจะต้องมีช่องหน้าลูกตา (anterior chamber) ซึ่งมีน้ำไหลเวียนอยู่ และป้องกันการติดกันระหว่างเลนส์ตา (lens) และกระจกตา (cornea) เนื่องจากว่าหากมีการติดกันของสองอวัยวะนี้จะทำให้เกิดการตายของเซลล์กระจกตาได้

ภายหลังการผ่าตัดต้อกระจกอาจพบภาวะช่องหน้าลูกตาแบนได้ ปัญหาที่พบบ่อยคือ จากแผลผ่าตัดมีการรั่วซึม ซึ่งหากการรั่วซึมจเป็นเพียงเล็กน้อย และยังมีช่องหน้าลูกตาอยู่ อาจพิจารณาให้ยาร่วมกับการใส่คอนแทคเลนส์ เพื่อรอให้แผลติดเอง กรณีที่การรั่วซึมมากจนช่องหน้าลูกตาแบน หรือใช้คอนแทคเลนส์แล้วไม่ได้ผล แพทย์จะทำการเย็บปิดแผล เพื่อไม่ให้เกิดการถูกันระหว่างเลนส์เทียมกับกระจกตา และป้องกันโอกาสติดเชื้อจากแผลรั่วซึม
สาเหตุอื่นๆ ที่ทำให้เกิดช่องหน้าลูกตาแบนได้แก่ การมีเลือดออกด้านหลังลูกตา หรือมีน้ำใต้ชั้น choroid

กระจกตาบวม ทำให้เกิดตามัวหลังการผ่าตัด ซึ่ง เกิดได้จาก

• ผู้ป่วยมีภาวะเซลล์กระจกตาเสื่อมอยู่ก่อน เมื่อมีการผ่าตัดเกิดขึ้น เซลล์กระจกตามีโอกาสเสื่อมมากขึ้น จนอาจทำให้กระจกตาบวมได้
• การผ่าตัดใช้เวลานาน ในบางรายที่การผ่าตัดมีความยุ่งยากใช้เวลานานก็มีโอกาสทำให้เกิดกระจกตาบวมได้
• ต้อกระจกแข็งมาก: กระบวนการผ่าตัดโดยปรกติย่อมต้องมีความร้อนเกิดขึ้นระหว่างการสลายต้อกระจกด้วยคลื่นความถี่สูง ยิ่งต้อกระจากแข็งมาก ความร้อนที่เกิดขึ้นย่อมมีมาก ซึ่งความร้อนที่เกิดขึ้นอาจมีผลกระทบต่อการทำงานของเซลล์กระจกตา เกิดกระจกตาบวม
• ความดันตาสูง ซึ่งสาเหตุของความดันตาสูงจะกล่าวต่อไปในด้านล่างความดันตาที่สูงก็มีผลกระทบต่อการทำงานของเซลล์กระจกตาได้เช่นกัน
• 

สำหรับการรักษาภาวะกระจกตาบวม แพทย์จะให้ยาเพื่อลดการอักเสบของเซลล์กระจกตา ซึ่งอาจต้องใช้เวลาระยะหนึ่งเพื่อให้เซลล์กระจกตาที่ถูกกระทบกระเทือน ฟื้นสภาพกลับมาทำงานได้ตามปรกติ กระจกตาที่บวมก็จะค่อยใสขึ้น และการมองเห็นก็จะดีขึ้นได้ ถ้ามีความดันตาสูงแพทย์ก็จะพิจารณาให้ยาลดความดันตาควบคู่ไปด้วย ในบางกรณีหากเซลล์กระจกตาถูกกระทบกระเทือนมาก หรือผู้ป่วยมีเซลล์เสื่อมอยู่ก่อนผ่าตัด อาจทำให้กระจกตาบวมระยะยาวได้ ซึ่งกรณีเช่นนี้อาจต้องให้จักษุแพย์ด้านกระจกตาพิจารณาการรักษาขั้นต่อไป

ภาวะแทรกซ้อนข้ออื่นๆ จะกล่าวในบทต่อไป