เปลือกตาอักเสบ
โดย แพทย์หญิง อรทัย ชาญสันติ จักษุแพทย์ประจำศูนย์แว่นตาไอซอพติก

โรคเปลือกตาอักเสบเป็นสาเหตุของอาการระคายเคืองตา และตาแห้งที่พบได้บ่อย แต่มักถูกมองข้ามหรือไม่ได้รับการรักษาอย่างต่อเนื่อง ทำให้มีอาการเรื้อรังของการระคายเคือง

เปลือกตาของเราสามารถแบ่งได้เป็น 2 ส่วนใหญ่ๆ คือส่วนหน้าประกอบด้วยขนตาและต่อมรอบโคนขนตา ส่วนหลังประกอบด้วยต่อมไขมันที่เปลือกตา (เป็นส่วนที่อยู่ใกล้ลูกตา) ดังรูป

ฉะนั้นการอักเสบของเปลือกตาสามารถแบ่งได้เป็น 2 ส่วนตามลักษณะกายวิภาคดังกล่าว

ปัจจัยที่ทำให้มีการอักเสบของเปลือกตาอาจเกิดจากโรคต่างๆ รอบดวงตา เช่น ตาแห้ง ขนตางอกผิดทิศทาง เยื่อบุตาอักเสบ กระจกตาอักเสบ เป็นต้น หรืออาจเกิดจากโรคทางกาย เช่นโรค seborrheic dermatitis (โรคผื่นไขมันอักเสบ) หรือโรค rosacea

สาเหตุของเปลือกตาอักเสบ : เกิดจากเชื้อแบคทีเรียมีการเจริญเติบโตรอบๆ เปลือกตา ซึ่งตัวแบคทีเรียเองหรือสารที่แบคทีเรียสร้างขึ้นหรือภาวะที่มีภูมิคุ้มกันต่ำลงอาจเป็นสาเหตุให้เปลือกตามีการอักเสบขึ้นได้

ปัญหาหลักของการมีเปลือกตาอักเสบเรื้อรัง นอกจากมีอาการระคายเคืองแล้วอาจทำให้ขนตาผิดรูปร่างหรือผิดทิศทาง หรือทำให้เปลือกตาผิดรูปร่างมีการม้วนเข้าในหรือม้วนออกนอกได้ เมื่อขนตาหรือเปลือกตามีการผิดรูปร่างอาจทำให้เกิดการเสียดสีกับผิวกระจกตา เกิดกระจกตาอักเสบ กระจกตาขุ่นเป็นแผลเป็นได้ หรือในรายที่เป็นรุนแรงมากๆ กระจกตาอาจอักเสบจนทะลุได้

โดยทั่วไปโรคเปลือกตาอักเสบมักพบในผู้สูงอายุ โดยเฉพาะอายุ 50 ปีขึ้นไป

อาการและอาการแสดง : ผู้ป่วยมักมาด้วยอาการระคายเคืองตา แสบตา คันตา เปลือกตาแดง น้ำตาไหล รู้สึกเหมือนสิ่งแปลกปลอมเข้าตา ตามัวๆ ซึ่งอาการจะเป็นๆ หายๆ หากการอักเสบสัมพันธ์กับโรคผื่นไขมันอักเสบ หรือโรค rosacea อาจตรวจพบความผิดปรกติของผิวหนังส่วนอื่นๆ ด้วย

ผู้ที่เป็นเปลือกตาอักเสบมักพบว่ามีเปลือกตาแดง หรือมีขี้ตาแห้งๆ ติดตามขนตาหรือขอบเปลือกตา ขนตาบางส่วนอาจหายไป หรือเปลี่ยนสี มีแผลเป็นที่เปลือกตา มีไขมันอุดตันที่ต่อมไขมันบริเวณเปลือกตา เยื่อบุตาอาจมีการอักเสบร่วมด้วย กระจกตาอาจมีการเปลี่ยนแปลงร่วมด้วย เช่นมีจุดถลอก หรือมีการอักเสบ เป็นแผล หรือมีเส้นเลือดผิดปรกติงอกเข้ามา

ภาพแสดงการอักเสบส่วนหน้าของเปลือกตา เห็นเป็นขี้ตาแห้งๆ ติดตามขนตา ซึ่งเชื้อแบคทีเรียที่เป็นสาเหตุหลักคือ staphylococcus

ภาพแสดงการอักเสบของกระจกตาจากเชื้อ staphylococcus ซึ่งพบร่วมกับเปลือกตาอักเสบ

ภาพแสดงโรคผื่นไขมันอักเสบ (seborrheic dermatitis) ซึ่งเป็นอีกสาเหตุหนึ่งของเปลือกตาอักเสบ ผู้ป่วยจะมีผื่นแดงตามขอบใบหน้า หรือขี้รังแคที่หนังศีรษะ ลักษณะขี้ตาที่ติดตามขนตาจะมันๆ ลื่นๆ

ภาพแสดงการอักเสบส่วนหลังของเปลือกตา เห็นเป็นไขมันอุดตันบริเวณต่อมไขมันที่ขอบเปลือกตา หรือมีการแดงของขอบเปลือกตา หากการอักเสบเป็นเรื้อรังไม่ได้รับการรักษาต่อมไขมันเหล่านี้อาจถูกทำลายจนฝ่อไป ทำให้ไม่สามารถผลิตไขมันซึ่งเป็นส่วนประกอบสำคัญของน้ำตาปรกติ เป็นเหตุให้มีปัญหาตาแห้งเรื้อรังได้

ภาพแสดงการอักเสบของเปลือกตา การบางลงของกระจกตา และแผลเป็นที่กระจกตาจากโรค rosacea

การรักษา

การหาสาเหตุและรักษาโรคทางกายหรือโรครอบดวงตาที่พบร่วม และการทำความสะอาดเปลือกตาอย่างต่อเนื่องเป็นปัจจัยหลักที่สำคัญ การรักษาต้องทำอย่างต่อเนื่องและอาจใช้เวลานาน ซึ่งประกอบด้วย

• ประคบอุ่นเพื่อให้ไขมันที่อุดตันตามต่อมไขมัน สามารถละลายออก ต่อมไขมันจึงจะสามารถทำงานได้ตามปรกติ ควรระวังไม่ให้วัสดุที่นำมาประคบร้อนเกินไป
• ทำความสะอาดขอบเปลือกตาเพื่อกำจัดขี้ตา หรือสิ่งสกปรกที่ขนตา ซึ่งช่วยลดโอกาสการติดเชื้อด้วย วิธีการง่ายๆคือใช้ไม้พันสำลีชุบน้ำอุ่นต้มสุก หรืออาจผสมแชมพูสำหรับเด็กอ่อนในน้ำอุ่น พอหมาดๆ แล้วนำมาฟอกขนตา และเช็ดบริเวณขอบเปลือกตา ควรระวังไม่ถูเปลือกตาแรงเกินไปเพราะจะทำให้เกิดแผลได้
• การใช้ยาปฏิชีวนะชนิดขี้ผึ้งทาบริเวณขอบเปลือกตาหลังทำความสะอาดเปลือกตาแล้ว ทั้งนี้ควรให้จักษุแพทย์เป็นผู้แนะนำชนิดของยาที่จะใช้
• ในผู้ป่วยที่การรักษาดังกล่าวข้างต้นยังตอบสนองไม่ดีนัก แพทย์อาจพิจารณาใช้ยาปฏิชีวนะชนิดกินร่วมด้วย
• เนื่องจากเปลือกตาอักเสบจะทำให้คุณภาพของน้ำตามีการเปลี่ยนแปลง เกิดภาวะตาแห้ง แพทย์จึงมักให้น้ำตาเทียมร่วมด้วย จะช่วยลดอาการระคายเคืองได้
• การผ่าตัดพิจารณาในรายที่เกิดภาวะแทรกซ้อนจะเปลือกตาอักเสบเรื้อรัง เช่น เปลือกตาม้วนเข้าใน หรือม้วนออกนอก หรือกระจกตามีแผลเป็นขนาดใหญ่