ท่อน้ำตาอุดตันในเด็ก

โดย แพทย์หญิง อรทัย ชาญสันติ จักษุแพทย์ประจำศูนย์แว่นตาไอซอพติก

เด็กทารกหลังคลอดท่อน้ำตาที่เปิดลงจมูกอาจตันได้ แต่ควรจะเปิดเป็นปกติภายใน 1 สัปดาห์หลังคลอด หากยังไม่เปิดอาจนำมาสู่ภาวะที่เรียกว่าท่อน้ำตาอุดตัน ท่อน้ำตาอุดตันในเด็กพบได้ประมาณ 1.75-6% ของเด็กคลอดครบกำหนด เกิดจากส่วนปลายของท่อทางเดินน้ำตาในโพรงจมูกตีบตัน

ท่อน้ำตาตันจะมีอาการอย่างไร อาการที่เห็นชัด ๆ คือ ข้างตานั้นจะมีน้ำตาคลอตาตลอดเวลา เหมือนคนร้องไห้ใหม่ ๆ บางรายอาจจะมีการอักเสบ และจะมีขี้ตาแฉะร่วมด้วย โดยที่มีตาบวมแดงไม่มากนัก อาการนี้มักเป็นตั้งแต่แรกเกิด และดีขึ้นเป็นครั้งคราวเมื่อใช้ยา แต่ไม่หายขาด บางรายที่มีการสะสมของขี้ตา และเชื้อโรคมาก ๆ เข้าไปในถุงน้ำตาก็อาจจะทำให้อักเสบเป็นฝีบริเวณถุงน้ำตาได้ ท่อน้ำตาตันจะเป็นตาเดียวหรือสองตาก็ได้

ภาพแสดงท่อน้ำตาตันในเด็ก มีขี้ตาแฉะติดที่ขอบเปลือกตา ขนตา

ภาพแสดงท่อน้ำตาตันในเด็ก ที่มีการติดเชื้อมาก ลามไปถึงถุงน้ำตา ทำให้อักเสบเป็นฝี ปวดบวมแดง

ในรายที่สงสัยว่าเป็นท่อน้ำตาตัน จำเป็นต้องพบจักษุแพทย์ทุกราย เพื่อทำการตรวจวินิจฉัยว่าเป็นท่อน้ำตาตัน จริงหรือไม่โดยวิธีการง่าย ๆ คือการย้อมสีที่น้ำตา แล้วดูว่าสีที่ย้อมหายไปใน 5 นาทีหรือไม่ ถ้าสียังคงเอ่ออยู่ในตานานกว่า 5 นาทีสงสัยมากได้ว่าเป็นท่อน้ำตาตัน อีกวิธีคือ การล้างท่อน้ำตา เป็นการเอาน้ำเกลือ หรือน้ำสะอาดฉีดล้างเข้าไปทางรูท่อน้ำตา ในรายที่ท่อน้ำตาตันจริง น้ำที่ล้างเข้าไป ก็จะเอ่อออกมาให้เห็น

เมื่อเด็กได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นท่อทางเดินน้ำตาอุดตัน การรักษาเริ่มแรกแพทย์มักแนะนำให้นวดบริเวณท่อน้ำตาก่อน ซึ่งวิธีการนวดที่ถูกต้องมีความสำคัญต่อการหายของอาการดังกล่าวได้ การนวดจะทำให้ปลายท่อน้ำตาที่อุดตันเปิดออกได้ และเป็นการช่วยระบายน้ำที่ขังอยู่ในท่อน้ำตา ซึ่งถ้าขังอยู่นานจะทำให้เกิดการติดเชื้อได้ การนวดควรทำทุกวันและนวดวันละหลายๆ ครั้ง ครั้งละ 5-10 นาที ถ้ามีขี้ตาแพทย์มักให้ยาปฏิชีวนะหยอดเป็นครั้งคราว

โดยทั่วไปพบว่า 88% ของท่อน้ำตาอุดตันมักจะหายได้เองในอายุ 6-8 เดือน ถ้านวดอย่างถูกวิธี และในช่วงขวบปีแรกอัตราการหายสูงถึง 94%

วิธีการรักษาอื่นๆ เช่น การใส่เครื่องมือเพื่อไปขยายบริเวณที่ตีบตัน มักพิจารณาในกรณีที่

• มีการติดเชื้อเป็นๆหายๆตลอด
  
  
• มีการขยี้ตามากจนเป็นแผลบริเวณขอบตา
  
  
• ผู้ปกครองกังวลใจมาก
  
  

ภาพแสดงการใส่เครื่องมือ เพื่อถ่ายขยาย ท่อน้ำตาที่ตีบตัน

ซึ่งการใส่เครื่องมือเพื่อไปถ่างขยายอาจทำได้ทันทีตามกรณีข้างต้น หากไม่มีปัญหาดังกล่าวอาจรอจนเด็กอายุ 1 ปีแล้วจึงค่อยพิจารณาทำ เนื่องจากการถ่างขยายมักจะต้องดมยาสลบ ซึ่งในเด็กอาจมีความเสี่ยงต่อการดมยาได้ เวลาที่ใช้ทำส่วนใหญ่ไม่เกินข้างละ 5 นาที โอกาสสำเร็จขึ้นกับอายุ อายุ 1-1.5 ปี อยู่ที่ 77% อายุ 1.5-2 ปี โอกาสสำเร็จจะลดลงอยู่ที่ 54% หากการรักษาด้วยวิธีดังกล่าวข้างต้นยังไม่ดีขึ้นอาจต้องพิจารณาผ่าตัดเพื่อต่อท่อน้ำตา มักทำเมื่อกระดูกเบ้าตาเจริญเต็มที่แล้ว  ซึ่งแพทย์จะพิจารณาเป็นรายๆ ไป