ต้อเนื้อต้อลม

โดย แพทย์หญิง อรทัย ชาญสันติ จักษุแพทย์ประจำศูนย์แว่นตาไอซอพติก

ต้อเนื้อต้อลม

ต้อเนื้อและต้อล้มเป็นส่วนของเยื่อบุตาด้านนอกที่มีการเปลี่ยนแปลง นูนขึ้น ที่บริเวณขอบตาดำ ถ้าเยื่อบุตาที่เปลี่ยนแปลงยังอยู่ที่บริเวณขอบตาดำ จะเรียกว่าต้อลม แต่ถ้ามีการลามเข้ามาในส่วนของกระจกตาดำก็จะเรียกว่าต้อเนื้อ ดังรูป

a	b

รูป a) แสดงลักษณะต้อลมซึ่งเกิดที่ขอบตาดำ แต่ยังไม่เข้ามาในตาดำ b)แสดงลักษณะต้อเนื้อซึ่งมีการเปลี่ยนแปลงของเยื่อบุตาทางพยาธิเหมือนต้อลมแต่ ่มีการลามเข้ามีที่กระจกตาดำต้อเนื้อในแต่ละคนก็จะมีลักษณะแตกต่างกันไปบางคนเป็นแผ่นบางๆ เส้นเลือดไม่มาก โตช้า บางคนเป็นลักษณะนูนหนามากมี
การแดงอักเสบบ่อยๆ โตเร็ว ซึ่งลักษณะที่แตกต่างกันก็มีผลต่อการกลับเป็นซ้ำหลังการผ่าตัด

ความชุกของการเกิดต้อลมต้อเนื้อ

มักพบบ่อยในกลุ่มประเทศที่อยู่ใกล้บริเวณเส้นศูนย์สูตร พบว่าความชุกในการเกิดจะลดลงในประเทศที่ห่างจากเส้นศูนย์สูตร เชื่อว่าอัตราการเกิด สัมพันธ์กับแสงยูวี ต้อเนื้อหรือต้อลมพบน้อยในคนที่อายุน้อยกว่า 20 ปี ผู้ที่อายุมากกว่า 40 ปี จะมีโอกาสเกิดมากขึ้นแต่มักพบต้อลมต้อเนื้อมากที่สุดในช่วง อายุ 20-40 ปี

อาการ

มีได้ตั้งแต่ไม่มีอาการอะไร เพียงแต่เห็นลักษณะเยื่อบุตาที่นูนขึ้น หรืออาการที่มักพบได้แก่ การแดง ระคายเคือง ตาแห้งหรือบวม ในบางรายอาจพบว่า การมองเห็นลดลงได้ถ้าต้อเนื้อมีขนาดใหญ่และลุกลามเข้ามาในกระจกตาดำมากจนทำให้เกิดภาวะสายตาเอียง หรือในบางคนขนาดใหญ่มากจนบดบังรูม่านตา น้อยรายที่จะพบว่าต้อเนื้อมีการลุกลามไปเกาะที่กล้ามเนื้อตาทำให้เกิดภาพซ้อนได้เวลากลอกตา

อาการแสดง

ต้อลมหรือต้อเนื้อมักเกิดที่บริเวณหัวตาหรือหางตาติดกับกระจกตาดำ โดยด้านที่หัวตามักพบบ่อยกว่าหางตา สำหรับลักษณะต้อเนื้อแบ่งได้เป็น 2 แบบคือ

• เป็นแผ่นเนื้อบางๆ แบนๆ ไม่แดง มักจะโตช้า และโอกาสเกิดเป็นซ้ำหลังผ่าตัดมีน้อย
  

• กลุ่มที่สองต้อเนื้อจะมีลักษณะโตค่อนข้างเร็ว นูนหนา อาจมีแดงเป็นๆ หายๆ ซึ่งกลุ่มนี้จะมีโอกาสเกิดซ้ำได้มากหลังการผ่าตัดลอกต้อเนื้อ

สาเหตุของการเกิดต้อเนื้อต้อลม

สาเหตุที่แท้จริงของการเกิดต้อเนื้อต้อลมยังไม่ทราบชัดเจน แต่พบว่าปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้เกิดได้แก่

• การสัมผัสต่อแสงยูวีโดยเฉพาะกลุ่มประเทศที่อยู่ในเขตร้อน
  
  
• อาชีพที่ต้องออกข้างนอกบ่อยๆ พบลมแดดบ่อยๆ
  
  
• พบว่าในคนที่มีประวัติครอบครัวเป็น มีโอกาสที่จะเกิดต้อเนื้อต้อลมได้มากขึ้น

การรักษา

โดยทั่วไปต้อลมมักไม่ค่อยทำให้มีอาการ และโตช้า บางคนอาจเป็นแค่ต้อลมไปตลอดโดยไม่ได้มีการลุกลามเป็นต้อเนื้อ ดังนั้นต้อลมส่วนใหญ่จึงไม่ต้อง การการรักษาเพียงแค่หลีกเลี่ยงการสัมผัสต่อลม แดด บ่อยๆ เท่านั้นสำหรับต้อเนื้อ หากไม่มีอาการและต้อเนื้อมีขนาดเล็กก็เพียงแค่หลีกเลี่ยงการสัมผัสลมแดด เช่นกัน

การรักษาด้วยยา

มักใช้ยาในกรณีที่ต้อเนื้อมีการอักเสบแดงบ่อยๆ หรือทำให้เกิดการระคายเคืองตา ซึ่งยากลุ่มที่มักจะใช้คือกลุ่มยาหยอด antihistamine หรือน้ำตาเทียม

การรักษาด้วยการผ่าตัด

การรักษาด้วยการผ่าตัดคือการลอกเอาต้อเนื้ออกและอาจใช้เยื่อบุตาบริเวณอื่นๆหรือเยื่อหุ้มรกเย็บปิดบริเวณที่ลอกต้อเนื้อออกไปข้อบ่งชี้ของการลอกต้อเนื้อได้แก่

• ต้อเนื้อมีการอักเสบแดงบ่อยๆ ใช้ยาแล้วไม่ดีขึ้น
  
  
• ต้อเนื้อมีขนาดใหญ่ทำให้เกิดภาวะสายตาเอียง การมองเห็นลดลง
  
  
• ต้อเนื้อมีขนาดใหญ่จนเกือบจะปิด หรือบดบังรูม่านตา
  
  
• เพื่อความสวยงาม (cosmetic problem)

การผ่าตัดสามารถทำเป็นแบบผู้ป่วยนอกได้ ไม่ต้องนอนโรงพยาบาล หลังการผ่าตัดจักษุแพทย์มักปิดตาไว้ 1 วัน วันรุ่งขึ้นจะนัดผู้ป่วยมาเปิดตาและ ดูแผลร่วมกับมียาหยอดให้หยอด โดยทั่วไปแพทย์อาจนัดตัดไหมที่ประมาณ 1 สัปดาห์ แต่จะนัดติดตามดูแผลต่อที่ประมาณ 1 ถึง 3 เดือน

ภาพแสดงวิธีการลอกต้อเนื้อ และนำเยื่อบุตาจากด้านบนกระจกตาดำมาเย็บปิด         (a)  ต้อเนื้อ         (b)  การผ่าตัดก็จะตัดต้อเนื้อดังเส้นประในรูป         (c)  บริเวณตาขาวที่ลอกต้อเนื้อออกไปแล้ว         (d)  ลอกเยื่อบุตาด้านบนเพื่อเย็บปิดบริเวณที่ลอกต้อเนื้อออกไป         (e)  เยื่อบุตาที่ลอกจากด้านบนของกระจกตาดำจะนำมาเย็บปิดตาขาวบริเวณที่ลอกต้อเนื้อออกไปส่วนของตาดำจะไม่มีเยื่อบุตามาปิดซึ่งจะหายได้เองในเวลา 2-3 วัน

ภาวะแทรกซ้อนหลังการผ่าตัดต้อเนื้อ

โดยทั่วไปพบได้น้อยแต่ก็มีโอกาสเกิดขึ้นได้ ได้แก่                    

• ติดเชื้อที่บริเวณผ่าตัด
  
  
• เยื่อบุตาหรือเยื่อหุ้มรกที่นำมาเย็บปิดมีการหลุดจากตำแหน่งที่เย็บไว้
  
  
• เกิดแผลเป็นที่กระจกตาดำ ไม่ถือว่าเป็นภาวะแทรกซ้อนจากการผ่าตัด เนื่องจากโดยทั่วไปแล้วบริเวณกระจกตาดำที่ต้อเนื้อเคยไปเกาะ
  
  
• เมื่อลอกต้อเนื้อออกบริเวณนั้นก็จะมีแผลเป็นได้อยู่แล้ว โดยเห็นเป็นฝ้าขาวๆ มากน้อยแค่ไหนขึ้นกับว่าต้อเนื้อนั้นเกาะกระจกตาดำลึกแค่ไหน ถ้าเกาะลึกมากก็เป็นเป็นฝ้าขาวมาก
  
  
• เห็นภาพซ้อน เกิดจากพังผืดในกระบวนการหายของแผลมีการดึงรั้งกล้ามเนื้อตา
  
  
• การกลับเป็นซ้ำของต้อเนื้อ พบได้บ่อย โดยเฉพาะถ้าต้อเนื้อก่อนผ่าตัดมีลักษณะนูนหนา แดง บ่อยๆ ดังกล่าวข้างต้น ส่วนใหญ่แล้วโอกาสเกิดซ้ำจะอยู่ที่ประมาณ 5-15%  ถ้ามีการเกิดเป็นซ้ำการผ่าตัดครั้งต่อไปอาจมีการใช้สารบางอย่างในการผ่าตัดเพื่อยับยังเซลล์หรือพังผืดที่ทำ ให้ต้อเนื้อเป็นซ้ำทั้งนี้ขึ้นกับดุลยพินิจของแพทย์