ปัญหาเกี่ยวกับหนังตาที่พบได้บ่อย
โดย แพทย์หญิง อรทัย ชาญสันติ จักษุแพทย์ประจำศูนย์แว่นตาไอซอพติก

หนังตาหย่อน

ภาวะหนังตาหย่อนเป็นภาวะที่พบได้บ่อยในผู้สูงอายุ เกิดจากการที่หนังตาขาดความยืดหยุ่น และมีการเสื่อมของเนื้อเยื่อบริเวณหนังตา สามารถพบได้ทั้งหนังตาบน และล่าง โดยมักพบที่หนังตาบนมากกว่า นอกจากเป็นจากอายุที่เพิ่มขึ้น โรคทางกายบางอย่างอาจทำให้เกิดภาวะหนังตาหย่อนได้ เช่น Ehlers-Danlos syndrome, amyloidosis, hereditary angioneurotic edema, xanthelasma เป็นต้น หนังตาหย่อนอาจทำให้เกิดปัญหาด้านความสวยงามและการมองเห็น โดยอาจบดบังลานสายตาในการมองเห็นด้านบน อาจทำให้รู้สึกหนักตา หรือรู้สึกว่าหนังตาล่างบวมหรือมีรอยย่น

อาการและอาการแสดง

• ผู้ป่วยมักมีอาการเกี่ยวกับการมองเห็น โดยหนังตาที่หย่อนมักทำให้บดบังลานสายตาด้านบน หรือมักจะบดบังเวลาอ่านหนังสือ หรือทำให้ลานสายตาในการมองเห็นด้านข้างเวลาขับรถลดลง
• ผู้ที่มีหนังตาหย่อนมากๆ ทำให้ต้องพยายามใช้กล้ามเนื้อบริเวณหน้าผากในการยกหนังตา อาจทำให้เกิดอาการปวดศีรษะหรือหัวคิ้วได้
• ผู้ป่วยบางรายอาจมีปัญหาอื่นๆ จากการที่หนังตาหย่อนมากๆ อย่างเช่นมีหนังตาม้วนเข้าใน หรือหนังตาแบะออกด้านนอก ทำให้เกิดการระคายเคืองตา ตาแห้ง หรือน้ำตาไหลร่วมด้วยได้ บางครั้งอาจพบร่วมกับภาวะหนังตาตกได้

ภาพแสดงภาวะหนังตาหย่อน ภาพซ้ายหนังตาหย่อนไม่มาก ภาพขวาพบว่าหนังตาหย่อนมากและอาจบดบังลานสายตาบางส่วนได้

การรักษา

โดยทั่วไปข้อบ่งชี้ในการรักษาประกอบด้วย

• หนังตามีการหย่อนมากจนบดบังการมองเห็น
• ปัญหาด้านความสวยงาม

การรักษาภาวะนี้คือการผ่าตัดหนังตาที่หย่อนออก วิธีการผ่าตัดคล้ายการผ่าตัดทำตาสองชั้น ซึ่งผู้ที่ได้รับการผ่าตัดหนังตา หลังการผ่าตัดแพทย์มักแนะนำให้ประคบเย็น นอนศีรษะสูงเพื่อลดการบวมของหนังตา ดูแลเรื่องความสะอาดของแผลผ่าตัด หลีกเลี่ยงการทำกิจกรรมที่ต้องออกแรง หรือมีการเบ่ง หรือการออกกำลังกายหนักๆ ในช่วง 2 สัปดาห์แรก

ภาพเปรียบเทียบก่อนการผ่าตัด (ซ้าย) และหลังการผ่าตัด (ขวา)

หนังตาม้วนเข้าใน

ภาวะนี้เกิดจากหนังตามีความผิดปรกติทำให้ขอบเปลือกตามีการม้วนเข้าสัมผัสกับลูกตา หนังตาม้วนเข้าในพบได้ในหลายช่วงอายุขึ้นกับว่าสาเหตุใดทำให้เกิดภาวะนี้

ปัญหาที่สำคัญของภาวะนี้คือ ทำให้เกิดการระคายเคืองและเมื่อมีการถูไถของขอบเปลือกตา ขนตากับผิวกระจกตาดำ จะทำให้เกิดแผลถลอกที่กระจกตาดำ กรณีที่รุนแรงทำให้เกิดเป็นแผลเป็นที่กระจกตาดำได้

สาเหตุของหนังตาม้วนเข้าใน

• เป็นแต่กำเนิด มักพบได้น้อย เกิดจากเอ็นกล้ามเนื้อที่เกี่ยวกับการทำงานของหนังตาไม่มีการพัฒนาหรือมีการพัฒนาที่ไม่สมบูรณ์
• หนังตาม้วนเข้าในจากการที่มีการระคายเคือง การอักเสบ หรือการติดเชื้อบ่อยๆ ที่เยื่อบุหนังตาด้านใน ทำให้กล้ามเนื้อที่เกี่ยวกับการปิดตามีการหดเกร็งผิดปรกติจากการอักเสบบ่อยๆ เกิดการม้วนเข้าใน
• สูงอายุ เกิดจากเมื่ออายุมากขึ้นเอ็นกล้ามเนื้อที่เกี่ยวกับการเปิดปิดของหนังตามีการหย่อนยาน

ภาพแสดงหนังตาด้านล่างที่ม้วนเข้าใน ภาพซ้ายเป็นแต่กำเนิด ภาพขวาเกิดจากภาวะสูงอายุ แม้ว่าลักษณะภายนอกจะแสดงอาการเหมือนกัน แต่สาเหตุของพยาธิสภาพต่างกันดังกล่าวข้างต้น

• การมีแผลเป็นที่เยื่อบุหนังตาด้านใน ซึ่งอาจเกิดจากอุบัติเหตุ การโดนสารเคมี โรคเกี่ยวกับเยื่อบุตา เช่น Stevens-Johnson syndrome, ocular cicatricial pemphigoid (OCP)

ภาพแสดงหนังตาม้วนเข้าในที่เปลือกตาด้านบน เมื่อพลิกเปลือกตาจะเห็นเป็นแผลเป็นสีขาวที่เยื่อบุหนังตาด้านใน

การรักษา

การรักษาด้วยยา : กรณีที่เกิดจากการติดเชื้อ หรือการอักเสบของเยื่อบุตาบ่อยๆ แพทย์จะพิจารณาให้ยาเพื่อรักษาสาเหตุซึ่งอาจทำให้ภาวะหนังตาม้วนในดีขึ้น สำหรับน้ำตาเทียมหรือเจลหยอดตาอาจช่วยลดการระคายเคืองที่เกิดจากการสัมผัสระหว่างขนตากับตาดำได้

ผู้ที่เป็นโรคที่เกี่ยวกับเยื่อบุตา เช่น Stevens-Johnson syndrome, ocular cicatricial pemphigoid อาจต้องใช้ยากินบางชนิดขึ้นกับดุลยพินิจของแพทย์

การรักษาด้วยการผ่าตัด : มักใช้ในกรณีที่เป็นแต่กำเนิด หรือเกิดจากการสูงอายุ หรือเกิดจากแผลเป็นที่เยื่อบุตาด้านในจากอุบัติเหตุ การโดนสารเคมี ซึ่งวิธีการผ่าตัดก็ขึ้นกับสาเหตุที่เป็น